เจาะลึก BOD/COD: เกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้ง สาเหตุค่าสูง และแนวทางแก้ไข

ในการบริหารจัดการโรงงานอุตสาหกรรม การบำบัดน้ำเสียถือเป็นความรับผิดชอบที่สำคัญอย่างยิ่ง ไม่เพียงแต่เพื่อปฏิบัติตามกฎหมาย แต่ยังเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อมและภาพลักษณ์ขององค์กร ตัวแปรสำคัญที่ผู้ประกอบการมักได้ยินอยู่เสมอเมื่อพูดถึงคุณภาพน้ำทิ้งคือ BOD และ COD

ค่าทั้งสองนี้คืออะไร? แตกต่างกันอย่างไร? และทำไมการปล่อยให้มีค่าสูงเกินมาตรฐานจึงเป็นเรื่องอันตรายสำหรับโรงงานของคุณ? บทความนี้มีคำตอบครับ

BOD และ COD: ดัชนีชี้วัดความ "สกปรก" ของน้ำ

พูดง่ายๆ BOD และ COD คือค่าที่ใช้ประเมินว่าน้ำเสียนั้นมีความสกปรกมากน้อยเพียงใด โดยวัดจากปริมาณออกซิเจนที่จำเป็นต้องใช้ในการกำจัดสิ่งสกปรกเหล่านั้น

1. BOD (Biochemical Oxygen Demand) คืออะไร?

BOD คือปริมาณออกซิเจนที่ "จุลินทรีย์" ต้องการใช้ในกระบวนการย่อยสลายสารอินทรีย์ในน้ำตามธรรมชาติ

• BOD สูง = น้ำสกปรกมาก: แสดงว่ามีสารอินทรีย์ (เช่น เศษอาหาร, ของเสียที่ย่อยสลายได้) ปนเปื้อนอยู่เยอะ จุลินทรีย์จึงต้องใช้ออกซิเจนจำนวนมากในการย่อยสลาย จนอาจทำให้ออกซิเจนในน้ำหมดไปและน้ำเน่าเสียได้
• BOD ต่ำ = น้ำสะอาด: มีสารอินทรีย์น้อย จุลินทรีย์ใช้ออกซิเจนน้อย

2. COD (Chemical Oxygen Demand) คืออะไร?

COD คือปริมาณออกซิเจนที่ต้องใช้ในกระบวนการทาง "เคมี" เพื่อย่อยสลายสารปนเปื้อนทั้งหมดในน้ำ ทั้งสารอินทรีย์ที่จุลินทรีย์ย่อยได้ และสารอนินทรีย์ที่จุลินทรีย์ย่อยไม่ได้

• ข้อสังเกต: ค่า COD มักจะสูงกว่า BOD เสมอ เพราะเป็นการวัดรวมสารปนเปื้อนทุกชนิดที่ถูกออกซิไดซ์ได้

ทำไมต้องควบคุม? เกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้งอุตสาหกรรม

การปล่อยน้ำทิ้งที่มีค่า BOD และ COD สูงเกินไป จะส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อแหล่งน้ำสาธารณะ ทำให้สัตว์น้ำตาย และเกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงมีเกณฑ์มาตรฐานควบคุมที่เข้มงวด (เกณฑ์ทั่วไปอาจแตกต่างกันตามประเภทกิจการ):

• BOD: ไม่เกิน 20–60 mg/L
• COD: ไม่เกิน 120–400 mg/L
• pH (ความเป็นกรด-ด่าง): 5.5–9.0
• ไขมันและน้ำมัน (Oil & Grease): ไม่เกิน 5–15 mg/L

หากไม่ปฏิบัติตาม อาจนำไปสู่การถูกปรับ หรือสั่งหยุดการประกอบกิจการได้

สาเหตุที่ทำให้ค่า BOD และ COD สูงผิดปกติ

หากระบบบำบัดน้ำเสียของคุณเริ่มแสดงค่าที่เกินมาตรฐาน มักเกิดจากสาเหตุหลักๆ ดังนี้:

1. ภาระไขมันและของเสียสูงเกินไป: มีการปนเปื้อนของไขมัน น้ำมัน (F.O.G) และเศษอาหารจากกระบวนการผลิตมากเกินกว่าที่ระบบจะรับไหว
2. ระบบเติมอากาศไม่มีประสิทธิภาพ: จุลินทรีย์ต้องการออกซิเจน หากเครื่องเติมอากาศทำงานไม่ดี จุลินทรีย์ก็ทำงานไม่ได้
3. จุลินทรีย์ในระบบตายหรือลดจำนวนลง: อาจเกิดจากสภาวะแวดล้อมไม่เหมาะสม หรือ "ช็อก" จากสารพิษ
4. การใช้สารเคมีรุนแรง: การใช้สารเคมีฆ่าเชื้อทำความสะอาดในโรงงาน แล้วหลุดรอดลงสู่บ่อบำบัด จะไปฆ่าจุลินทรีย์ดีที่ทำหน้าที่บำบัดน้ำเสียโดยไม่ตั้งใจ

แนวทางการลด BOD และ COD อย่างถูกต้องตามหลักวิศวกรรม

การแก้ไขปัญหาค่า BOD/COD สูง ต้องแก้ที่ต้นเหตุและปรับปรุงกระบวนการให้สมดุล:

1. ควบคุมที่ต้นทาง (Source Control): ติดตั้งถังดักไขมันและตะแกรงแยกขยะ เพื่อแยกของเสียหนักและไขมันออกก่อนที่จะไหลลงสู่ระบบบำบัดรวม
2. บริหารระบบอากาศอย่างเหมาะสม: ตรวจสอบและควบคุมค่าออกซิเจนละลายในน้ำ (DO) ให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสม เพื่อให้จุลินทรีย์ทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ
3. ลดการพึ่งพาสารเคมีรุนแรง: หลีกเลี่ยงสารเคมีที่ทำลายสมดุลของระบบชีวภาพ หรือเลือกใช้สารทำความสะอาดที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
4. ใช้จุลินทรีย์บำบัดที่เหมาะสม (Bio-augmentation): การเติมจุลินทรีย์สายพันธุ์เฉพาะทางที่มีความสามารถในการย่อยสลายไขมัน (F.O.G) และสารอินทรีย์โมเลกุลหนัก จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพระบบได้รวดเร็ว

หัวใจสำคัญของการบำบัด: การทำงานของจุลินทรีย์

ในระบบบำบัดน้ำเสีย จุลินทรีย์คือ "คนงาน" ที่คอยกินของเสีย พวกมันต้องการ "อากาศ" เพื่อมีชีวิตและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สาเหตุหลักที่ทำให้ BOD และ COD สูงผิดปกติ

หนึ่งในศัตรูตัวฉกาจของระบบบำบัดน้ำเสีย และเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ค่า BOD/COD พุ่งสูง คือการสะสมของ ไขมัน น้ำมัน และจาระบี (F.O.G) ที่หลุดรอดมาจากกระบวนการผลิต

สาเหตุอื่นๆ ได้แก่:

1. ระบบเติมอากาศไม่มีประสิทธิภาพ
2. จุลินทรีย์ในระบบตายหรือลดจำนวนลง
3. การใช้สารเคมีรุนแรงที่ฆ่าจุลินทรีย์โดยไม่ตั้งใจ

บทบาทของ KEEEN กับการควบคุม BOD / COD

KEEEN เข้าใจถึงปัญหาความยุ่งยากในการดูแลระบบบำบัดน้ำเสีย เรานำเสนอโซลูชันเทคโนโลยีชีวภาพเพื่อช่วยจัดการปัญหา BOD และ COD ที่ต้นเหตุ:

• ย่อยสลายไขมันโดยตรง: จุลินทรีย์ของ KEEEN ถูกคัดสายพันธุ์มาเพื่อย่อยสลายไขมันและน้ำมัน ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ค่า BOD/COD พุ่งสูง
• เพิ่มเสถียรภาพให้ระบบ: ช่วยเสริมการทำงานของจุลินทรีย์ที่มีอยู่เดิม ทำให้ระบบรองรับของเสียได้ดีขึ้น
• ฟื้นฟูระบบได้รวดเร็ว: ช่วยให้ระบบบำบัดกลับมาทำงานปกติได้เร็วขึ้นหลังจากเกิดภาวะระบบล้ม (System Shock)
• ลดการใช้สารเคมี: เป็นทางเลือกที่เป็นธรรมชาติ ปลอดภัย และลดความจำเป็นในการใช้สารเคมีปรับสภาพน้ำที่รุนแรง

นอกจากใช้ KEEEN แล้ว แนวทางการลด BOD และ COD อย่างยั่งยืน

การแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุและเสริมสร้างระบบนิเวศของจุลินทรีย์ให้แข็งแรงคือคำตอบ สิ่งสำคัญคือการมีระบบเติมอากาศที่ดีเพื่อป้อนออกซิเจนให้กับจุลินทรีย์อย่างเพียงพอ

แนวทางปฏิบัติที่ถูกต้อง:

1. ควบคุมที่ต้นทาง (Source Control): แยกไขมันและของเสียหนักก่อนลงระบบ
2. ใช้จุลินทรีย์บำบัดที่เหมาะสม: เติมจุลินทรีย์เฉพาะทางที่สามารถย่อย F.O.G และสารอินทรีย์หนัก
3. บริหารระบบอากาศอย่างเหมาะสม: ควบคุมค่า DO (Dissolved Oxygen) ให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสม
4. ลดการพึ่งพาสารเคมีรุนแรง: เพื่อรักษาสมดุลของระบบชีวภาพ

หน้าโซลูชันที่เกี่ยวข้อง

• น้ำยาบำบัดน้ำเสียชีวภาพ KEEEN
• KEEEN Surface Cleaner F.O.G Digester
• Case Study ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงาน

ขอคำปรึกษาด้านวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม

หากท่านต้องการให้วิศวกรช่วยวิเคราะห์ค่าจริงของโรงงาน สามารถติดต่อทีมงานเพื่อรับคำแนะนำเชิงเทคนิคได้โดยตรง

ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ KEEEN