กลิ่นเหม็นจากระบบบำบัดน้ำเสียเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในโรงงานอุตสาหกรรม โรงแรม อาคารสำนักงาน คอนโดมิเนียม และห้างสรรพสินค้า นอกจากสร้างความรำคาญแล้ว ยังส่งผลต่อภาพลักษณ์องค์กร ความเสี่ยงต่อการร้องเรียน และอาจนำไปสู่ค่าปรับด้านสิ่งแวดล้อม
บทความนี้อธิบายสาเหตุเชิงวิชาการของกลิ่น และแนวทางแก้ไขที่ใช้งานได้จริง ปลอดภัย และควบคุมต้นทุนระยะยาวได้
สาเหตุของกลิ่นเหม็นในระบบบำบัดน้ำเสีย
กลิ่นส่วนใหญ่เกิดจากกระบวนการย่อยสลายแบบไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic Decomposition) ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อในระบบมีค่าออกซิเจนละลายน้ำ (DO) ต่ำเกินไป
เมื่อค่า DO ต่ำกว่า 0.5 mg/L จุลินทรีย์กลุ่ม Anaerobic จะสร้างก๊าซที่มีกลิ่นรุนแรง เช่น
- Hydrogen Sulfide (H2S) – กลิ่นไข่เน่า
- Ammonia (NH3) – กลิ่นฉุนแสบจมูก
- Volatile Fatty Acids – กลิ่นเปรี้ยวเหม็น
- Methane (CH4) – ไม่มีกลิ่น แต่เสี่ยงสะสม
ปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดกลิ่น
- ค่า DO ต่ำ
- ค่า ORP ต่ำกว่า -200 mV
- ไขมันและเศษอาหาร (FOG) สูง
- ตะกอนสะสมหนา
- ระบบเติมอากาศไม่เพียงพอ
- โหลดอินทรีย์ (BOD/COD) เกินกำลังระบบ
กลิ่นจึงเป็นสัญญาณเตือนว่าระบบกำลังเสียสมดุลทางชีวภาพ
จุดที่มักเกิดกลิ่นในระบบบำบัดน้ำเสีย
- บ่อ Equalization (EQ Tank)
- บ่อเกรอะ / บ่อดักไขมัน
- บ่อ Anoxic หรือ Anaerobic
- Sludge Holding Tank
- ท่อรวบรวมน้ำเสีย
แนวทางแก้ไขปัญหากลิ่น
1. การใช้สารเคมีออกซิไดซ์
เช่น คลอรีน หรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ช่วยลดกลิ่นได้รวดเร็ว แต่ไม่แก้ต้นเหตุ และอาจทำลายจุลินทรีย์ดีในระบบ
2. การเพิ่มระบบเติมอากาศ
การเพิ่มค่า DO มากกว่า 2 mg/L ช่วยลดสภาวะ Anaerobic แต่ต้องลงทุนและใช้พลังงานต่อเนื่อง
3. การใช้จุลินทรีย์ควบคุมกลิ่น (Biological Odor Control)
เป็นแนวทางที่ช่วยปรับสมดุลระบบ โดยจุลินทรีย์จะ
- แข่งขันกับแบคทีเรียที่สร้าง H2S
- เปลี่ยนซัลไฟด์เป็นซัลเฟตที่ไม่มีกลิ่น
- ย่อยสลายไขมันและอินทรีย์สะสม
- เพิ่มค่า ORP และลดจุดอับอากาศ
ข้อดีคือ ปลอดภัย ใช้งานต่อเนื่องได้ และควบคุมค่าใช้จ่ายรายเดือนได้
ตัวอย่างการใช้งานจริง
กรณีโรงงานอาหาร
หลังเติมจุลินทรีย์ 3–5 ppm ต่อเนื่อง 7 วัน พบว่าค่า ORP ปรับเข้าสู่ช่วงสมดุล และกลิ่นลดลงมากกว่า 80%
กรณีโรงแรมขนาดกลาง
การเติมจุลินทรีย์ที่บ่อดักไขมันและ EQ Tank ช่วยลดกลิ่นย้อนท่อ และลดการดูดไขมันลงในระยะยาว
ประโยชน์ระยะยาว
- ลดความเสี่ยงค่าปรับสิ่งแวดล้อม
- ลดการกัดกร่อนจาก H2S
- ลดภาระระบบเติมอากาศ
- เพิ่มความปลอดภัยในพื้นที่ปิด
- สนับสนุน ESG และความยั่งยืน
สรุป
กลิ่นเหม็นในระบบบำบัดน้ำเสียไม่ใช่เพียงปัญหากลิ่น แต่เป็นสัญญาณของความไม่สมดุลในระบบชีวภาพ การแก้ไขที่ต้นเหตุด้วยการปรับสมดุลจุลินทรีย์ ช่วยให้ระบบมีเสถียรภาพ ลดต้นทุนระยะยาว และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
